Bipap Cihazı
BiPAP cihazı, nefes alma ve nefes verme sırasında iki farklı pozitif basınç uygulayarak solunumu destekleyen bir cihazdır. Maske aracılığıyla verilen bu destek, uygun hastalarda üst hava yolunun açık tutulmasına ve akciğerlerin yeterli şekilde havalanmasına yardımcı olur.
Nefes alırken uygulanan basınca IPAP, nefes verirken uygulanan basınca EPAP adı verilir. Bu iki basınç arasındaki fark, basınç desteğini oluşturur. Cihazın çalışma modu ve hastanın solunum özellikleri, desteğin nasıl verileceğini belirler.
BiPAP cihazları; belirli uyku apnesi tablolarında, karbondioksit yüksekliğiyle seyreden bazı solunum yetmezliklerinde, obezite hipoventilasyonunda ve solunum kaslarını etkileyen hastalıklarda değerlendirilebilir. Ancak hastalık adının bilinmesi tek başına cihaz seçmek için yeterli değildir. Hastanın tetkikleri, solunum desteği ihtiyacı ve hekim tarafından belirlenen tedavi hedefleri birlikte değerlendirilir.
Günlük kullanımda “BiPAP”, iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı sağlayan cihazları anlatmak için yaygın biçimde kullanılır. Tıbbi kaynaklarda BPAP veya bilevel PAP ifadeleriyle de karşılaşılır. BiPAP aynı zamanda Philips ürünlerinde kullanılan bir ticari addır; diğer üreticilerin iki seviyeli cihazları farklı ürün isimleri taşıyabilir.
Bu nedenle cihaz araştırırken yalnızca “BiPAP” adına bakmak yeterli değildir. Cihazın S, ST, otomatik iki seviyeli veya hacim hedefli destek sunup sunmadığı ayrıca incelenmelidir.
BiPAP cihazı, hortum ve maske üzerinden hastaya basınçlı hava iletir. İki temel basınç düzeyi arasında geçiş yapar:
| Kavram | Anlamı | Temel işlevi |
|---|---|---|
| IPAP | İnspiratuvar pozitif hava yolu basıncı | Nefes alma sırasında uygulanan yüksek basınç |
| EPAP | Ekspiratuvar pozitif hava yolu basıncı | Nefes verme sırasında sürdürülen daha düşük basınç |
| PS | Basınç desteği | IPAP ile EPAP arasındaki fark |
| Yedek solunum sayısı | Cihazın desteklediği asgari solunum sıklığı | Bu özelliği olan modlarda, gerektiğinde zamanlanmış nefes desteği |
| İnspirasyon süresi | Nefes alma desteğinin süresi | Belirli modlarda destek nefesinin zamanlamasını düzenleme |
Basınç desteği, PS = IPAP − EPAP şeklinde hesaplanır. Bununla birlikte tedavinin başarısı yalnızca iki basınç değerine bağlı değildir. Solunum zamanlaması, maske kaçağı ve hasta ile cihazın uyumu da önemlidir.
Basınçlar ve diğer tedavi parametreleri, hekim tarafından hastaya özel belirlenir. Bir başka hastanın kullandığı ayarlar aynı tanıya sahip kişiye bile uygun olmayabilir.
Bu cihazlar birbirine benzer görünse de aynı çalışma biçimine sahip değildir.
| Cihaz türü | Basınç uygulaması | Temel ayrım |
|---|---|---|
| CPAP | Solunum döngüsü boyunca tek tedavi basıncı | Sabit pozitif basınç sağlar |
| APAP / Auto CPAP | Belirlenen sınırlar içinde otomatik değişen tedavi basıncı | Üst hava yolu ihtiyacına göre basıncı düzenler |
| BiPAP / BPAP | Nefes alma ve verme için iki ayrı basınç | İki basınç arasındaki farkla destek sağlar |
| BiPAP ST | İki basınca ek olarak yedek solunum desteği | Gerektiğinde zamanlanmış destek nefesleri verebilir |
BiPAP her uyku apnesi hastası için gerekli değildir. AASM kılavuzunda erişkin obstrüktif uyku apnesinin rutin tedavisinde CPAP veya APAP, BPAP’a göre öncelikli seçenekler olarak belirtilir. İki seviyeli tedaviye geçiş kararı, hastanın ihtiyacına ve tedavi değerlendirmesine dayanır.
“Daha fazla özelliği olan cihaz daha iyi tedavi sağlar” yaklaşımı doğru değildir. Esas olan, gerekli tedaviyi uygun şekilde sağlayan cihazın seçilmesidir.
BiPAP cihazı oksijen üretmez. Temel görevi, basınçlı hava ile solunumu desteklemektir. Oksijen konsantratörü ise ortam havasından oksijeni yoğunlaştıran farklı bir cihazdır.
Hekim gerekli görürse, uyumlu BiPAP sistemine ayrı bir kaynaktan ek oksijen bağlanabilir. Bağlantı yöntemi, izin verilen oksijen akışı ve kullanım kuralları cihazın kılavuzuna göre değişir. Örneğin üreticiler, belirli modeller için ek oksijen kullanım sınırlarını ayrıca belirtir.
Bu nedenle “oksijen ihtiyacı” ile “solunum desteği ihtiyacı” ayrı değerlendirilmelidir. Bazı hastalarda iki tedavi birlikte gerekli olabilir.
BiPAP ve diğer noninvaziv ventilasyon sistemlerinin kullanım alanları, hastalığın solunumu nasıl etkilediğine göre değişir. Özellikle akciğerlerin yeterli havalanamaması ve karbondioksitin vücuttan yeterince uzaklaştırılamaması, değerlendirmede önem taşır.
KOAH hastalarının bir bölümünde, hastalığın ilerlemesiyle birlikte kronik karbondioksit yüksekliği gelişebilir. Hiperkapni, kandaki karbondioksit düzeyinin yükselmesini ifade eder.
ATS kılavuzu, kronik stabil hiperkapnik KOAH hastalarında standart tedaviye ek olarak gece noninvaziv ventilasyon kullanımını koşullu olarak önermektedir. Uzun süreli tedavi öncesinde eşlik eden obstrüktif uyku apnesinin araştırılması da öneriler arasındadır. Oxford Academic
Buradaki önemli ayrım şudur: Her KOAH hastasının evde BiPAP kullanması gerekmez. Solunum fonksiyonları, kan gazı sonuçları, klinik durum ve önceki alevlenmeler birlikte değerlendirilir.
KOAH alevlenmesi sırasında karbondioksit yükselmesi ve solunumsal asidoz gelişen uygun hastalarda, hastanede noninvaziv ventilasyon uygulanabilir.
Bu kullanım, evde rutin gece tedavisinden farklıdır. Yakın izlem ve gerektiğinde daha ileri solunum desteğine geçilebilecek bir ortam gerektirir. ERS/ATS kılavuzu, akut solunumsal asidoz gelişen KOAH hastalarında iki seviyeli NIV kullanımını desteklemektedir.
Obezite hipoventilasyon sendromunda, obeziteyle birlikte solunum yetersizliği ve gündüz karbondioksit yüksekliği görülür; diğer nedenlerin dışlanması gerekir.
Tedavi seçimi, eşlik eden uyku apnesine ve hastanın klinik durumuna göre yapılır. Stabil, ayaktan izlenen ve ağır obstrüktif uyku apnesi bulunan hastalarda başlangıçta CPAP tercih edilebilir. Dolayısıyla obezite hipoventilasyonu tanısı, otomatik olarak BiPAP gerektiği anlamına gelmez. Bazı hastalarda ise noninvaziv ventilasyon gerekli olabilir.
Solunum kaslarını etkileyen hastalıklarda, akciğerler yeterince havalandırılamayabilir. Gece hipoventilasyonu, daha sonra gündüz solunum yetmezliği gelişebilir.
ALS, kas distrofileri ve diğer nöromüsküler hastalıklarda solunum değerlendirmesi bu nedenle önemlidir. CHEST kılavuzu, nöromüsküler hastalığa bağlı kronik solunum yetmezliğinde NIV kullanımını önermektedir. Tedavi; hastalığın seyri, solunum kas gücü ve hastanın ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilir.
Bu grupta cihaz seçiminin yanında öksürük gücü, sekresyonların temizlenmesi ve yutma fonksiyonları da değerlendirilmelidir. BiPAP, gerektiğinde uygulanan diğer solunum bakım yöntemlerinin yerine geçmez.
Göğüs kafesinin hareketini kısıtlayan bazı durumlar, yeterli havalanmayı zorlaştırabilir. Uygun hastalarda noninvaziv solunum desteği değerlendirilebilir.
Üretici belgelerinde de bazı NIV cihazlarının restriktif solunum bozuklukları ve hipoventilasyon tablolarına yönelik kullanım alanları belirtilmektedir. Ancak her restriktif akciğer hastalığı aynı mekanizmayla solunum yetmezliği oluşturmaz; cihaz kararı bireyseldir.
Obstrüktif uyku apnesinde uyku sırasında üst hava yolu tekrarlayan biçimde daralır veya kapanır.
Rutin tedavide CPAP/APAP ön plandadır. Hekim, özel basınç gereksinimleri veya tedavi değerlendirmesi sonucunda iki seviyeli bir cihaz seçebilir. Yalnızca horlama şikâyetiyle BiPAP cihazı alınması uygun değildir; önce tanı ve tedavi değerlendirmesi gerekir.
Santral uyku apnesinde, solunum çabasının kontrolündeki sorunlar ön plandadır. Bu durum obstrüktif uyku apnesinden farklıdır.
AASM’nin 2025 kılavuzu, belirli santral uyku apnesi türlerinde yedek solunum sayısı bulunan BPAP kullanımını koşullu olarak desteklerken, yedek solunum sayısı olmayan BPAP kullanımına karşı öneride bulunmaktadır. Bu nedenle S modu, ST modu ve ASV birbirinin yerine düşünülmemelidir.
Kalbe bağlı akut akciğer ödeminde, uygun hastalarda CPAP veya iki seviyeli NIV hastane ortamında kullanılabilir. Bu uygulama acil tıbbi değerlendirmenin ve diğer tedavilerin bir parçasıdır.
Kalp yetmezliği tanısı olan herkesin evde BiPAP kullanması gerektiği sonucu çıkarılmamalıdır. Akut akciğer ödeminde kullanılan destek ile uzun süreli ev tedavisi farklı durumlardır.
Cihazın markası kadar çalışma modu da önemlidir. Aynı ürün ailesindeki farklı modeller bile farklı modlara sahip olabilir.
S, “spontaneous”, yani spontan solunum anlamına gelir.
Cihaz, hastanın kendi nefes alma çabasını algılayarak inspirasyon desteğine geçer. Solukların başlatılmasında hastanın solunum çabası belirleyicidir. S modunda ST modundaki gibi ayarlanmış bir yedek solunum sayısı bulunmaz.
Bu nedenle yedek nefes desteği ihtiyacı olan bir hastada, yalnızca S modu sunan cihaz yeterli olmayabilir.
ST, “spontaneous/timed” anlamına gelir.
Hasta kendi nefeslerini başlattığında cihaz bunları destekler. Solunum, belirlenen zamanlama içinde gerçekleşmezse cihaz ayarlanmış yedek solunum sayısına göre destek nefesleri verebilir.
S ve ST arasındaki temel fark budur: ST modunda zamanlanmış destek nefesi olanağı bulunur. Bununla birlikte ST cihazı, her hasta için yaşam desteği ventilatörünün karşılığı değildir.
T, zaman kontrollü çalışma biçimini ifade eder.
Destek nefeslerinin zamanlaması cihazın ayarlanmış solunum sayısı ve inspirasyon süresiyle belirlenir. Bu mod her cihazda bulunmaz.
PC modunda inspiratuvar basınç ve zamanlama belirli kurallara göre yönetilir. Philips’in ilgili cihaz kılavuzunda PC modu; hasta veya cihaz tarafından tetiklenebilen, inspirasyonun zaman kontrollü sonlandırıldığı bir çalışma biçimi olarak açıklanır.
S, ST, T ve PC isimlerinin ayrıntıları, seçilen cihazın klinik kılavuzundan kontrol edilmelidir.
Auto BiPAP, basınçları üreticinin algoritmasına ve belirlenmiş sınırlara göre otomatik düzenleyen iki seviyeli cihazları anlatmak için kullanılır.
Örneğin ResMed AirCurve 10 VAuto, obstrüktif uyku apnesine yönelik otomatik iki seviyeli bir cihazdır. Üst hava yolunu açık tutmak için temel basıncı değiştirirken sabit basınç desteğini korur.
“Otomatik” ifadesi, cihazda yedek solunum desteği bulunduğu anlamına gelmez. Auto bilevel cihaz ile ST cihazı aynı kategori olarak değerlendirilmemelidir.
AVAPS, ortalama hacim güvenceli basınç desteğini ifade eder.
Bu özellik, belirlenen hedef tidal hacme yaklaşmak amacıyla inspiratuvar basıncı veya basınç desteğini tanımlanmış sınırlar içinde ayarlar. Tidal hacim, bir nefeste alınan veya verilen hava miktarıdır.
AVAPS bazı sistemlerde belirli ventilasyon modlarına eklenen bir özellik olarak sunulur. Hedef hacmin her koşulda kesin olarak sağlandığı anlamına gelmez. Basınç sınırları ve diğer koşullar hedefe ulaşmayı kısıtlayabilir.
iVAPS, hedef alveoler ventilasyonu desteklemeye yönelik bir teknolojidir.
AVAPS’ın tidal hacim hedefinden farklı olarak, akciğerlerin gaz alışverişine katılan bölümündeki havalanmayı hedefleyen bir yaklaşım kullanır. Uygun cihazlarda değişen solunum ihtiyacına göre basınç desteğini düzenler.
Bazı modellerde akıllı yedek solunum sayısı ve isteğe bağlı AutoEPAP özellikleriyle birlikte sunulabilir. Özelliklerin bulunması, cihazın tam modeline ve sürümüne bağlıdır.
ASV, adaptif servo ventilasyon anlamına gelir. Özellikle belirli santral uyku apnesi tablolarında değerlendirilen ayrı bir tedavi yaklaşımıdır.
ASV ile BiPAP ST aynı tedavi değildir. Kalp yetmezliği bulunan hastalarda ASV kararı ayrıca dikkat gerektirir. AASM’nin 2025 kılavuzu, düşük ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliğinde ASV kullanımının deneyimli merkezlerle ve yakın takip ile sınırlandırılmasını belirtmektedir. Seçilen cihazın güncel kontrendikasyonları da dikkate alınmalıdır.
| Mod / özellik | Temel yaklaşım | Ayırt edici nokta |
|---|---|---|
| S | Hastanın spontan nefeslerini destekler | Ayarlanmış yedek solunum sayısı yoktur |
| ST | Spontan ve zamanlanmış destek sağlar | Yedek solunum sayısı vardır |
| T | Nefesleri belirlenen zamanlamayla verir | Zaman kontrollü çalışma |
| PC | Basınç ve inspirasyon süresi kontrollüdür | Ayrıntılar modele göre değişir |
| Auto bilevel | Basıncı algoritmayla düzenler | Otomatik basınç, yedek nefes anlamına gelmez |
| AVAPS | Hedef tidal hacme göre desteği düzenler | Hacim hedefli yaklaşım |
| iVAPS | Hedef alveoler ventilasyona göre desteği düzenler | Ventilasyon hedefli yaklaşım |
| ASV | Solunum değişkenliğine uyarlanan destek sağlar | Belirli santral apne tablolarında değerlendirilir |
Maske, tedavinin önemli bir parçasıdır. Uygun olmayan maske; hava kaçağına, yüzde baskıya ve kullanım güçlüğüne yol açabilir.
Başlıca maske seçenekleri şunlardır:
1-Burun maskesi: Burnu kapsar.
2-Burun yastıkçıklı maske: Burun girişine oturan daha küçük temas alanları kullanır.
3-Ağız-burun maskesi: Hem ağzı hem burnu kapsar.
4-Tüm yüz maskesi: Yüzün daha geniş bölümünü kapsayan, belirli durumlarda değerlendirilen seçenektir.
Maske seçiminde yüz yapısı, burun açıklığı, ağızdan kaçak, uygulanan basınçlar ve hastanın rahatlığı birlikte değerlendirilir.
Maskenin hava çıkış delikleri kapatılmamalıdır. Ayrıca maskenin kasıtlı kaçaklı veya kaçaksız yapısının kullanılan devre ve soluk verme sistemiyle uyumlu olması gerekir. Bu konu yalnızca konforla değil, sistemin doğru çalışmasıyla da ilgilidir.
Basınçlı hava kullanımı bazı hastalarda burun, ağız veya boğaz kuruluğuna neden olabilir. Uyumlu nemlendirici sistemler, bu şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ancak her modelin su haznesi, su türü ve bakım talimatı aynı değildir. Kullanım kılavuzuna uyulmalı; hazneye ilaç, esans veya benzeri maddeler eklenmemelidir.
Evde tedavide cihazın teslim edilmesi kadar kullanım eğitimi ve takip de önemlidir.
1-Reçete edilen cihaz ve mod doğrulanmalıdır.
2-Basınç ve solunum ayarları hastanın kendisi tarafından değiştirilmemelidir.
3-Maske, hortum ve devre bağlantıları öğretilmelidir.
4-Alarm varsa, anlamı ve yapılacak işlem açıklanmalıdır.
5-Kullanım süresi hekim planına göre uygulanmalıdır.
6-Kontrol randevuları ve tedavi kayıtları takip edilmelidir.
BiPAP’ın yalnızca gece mi, gündüz de mi kullanılacağı hastaya göre değişir. Her hasta için geçerli tek bir günlük kullanım süresi yoktur.
Temizlikte esas alınacak kaynak, kullanılan cihazın ve aksesuarın kendi kılavuzudur.
Genel olarak maske temas yüzeylerinin, nemlendirici haznesinin ve hortumun düzenli bakımı gerekir. Üretici önerileri ürünlere göre değişebilse de maske yastığı ve hazne için günlük, bazı hortum ve maske parçaları için haftalık temizlik önerileri bulunur.
Parçalar uygun biçimde durulanmalı ve yeniden kullanılmadan önce kurutulmalıdır. Cihaz gövdesi suya batırılmamalıdır. Ozonla temizlik gibi yöntemler, üretici onayı olmadan kullanılmamalıdır; ResMed, tekrarlanan ozon kullanımının cihazda hasara yol açabileceğini belirtmektedir.
Maskenin yanlış ölçüde olması, yerinden kayması veya parçalarının yıpranması kaçak oluşturabilir. Maskeyi aşırı sıkmak yerine ölçü ve yerleşim kontrol edilmelidir.
Ağızdan kaçak, nemlendirme ihtiyacı veya burun sorunları değerlendirilebilir. Sorun devam ederse tedavi ekibine bildirilmelidir.
Maske tipi, temas noktaları ve kayışların sıkılığı gözden geçirilmelidir. Kalıcı yara veya belirgin cilt hasarı gelişmesi değerlendirme gerektirir.
Basınçlı hava tedavisinde görülebilen sorunlardan biridir. Ayarların hasta tarafından değiştirilmesi yerine hekime danışılmalıdır.
Maske kaçağı, tetikleme özellikleri veya cihazın zamanlaması değerlendirilmelidir. Yalnızca basıncın yüksek olduğu varsayılmamalıdır.
Kuruluk, şişkinlik, kulak-sinüs rahatsızlığı ve cilt sorunları üretici kılavuzlarında bildirilen olası yan etkiler arasındadır. Yeni göğüs ağrısı veya artan nefes darlığı ise tıbbi değerlendirme gerektirir.
Noninvaziv ventilasyon her solunum sorununun çözümü değildir. Hava yolunu koruyamama, ciddi bilinç bozukluğu, aktif kusma veya yoğun sekresyon gibi durumlar uygulamayı zorlaştırabilir ve farklı bir destek gerektirebilir.
Bazı mevcut hastalıklar da pozitif basınç tedavisi öncesinde özel değerlendirme gerektirir. Örneğin belirli cihaz kılavuzlarında pnömotoraks ve bazı ciddi dolaşım sorunları uyarılar arasında yer alır.
Ani ağır nefes darlığı, morarma veya bilinç değişikliği geliştiğinde cihaz teminini beklemek yerine acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Karar verilirken önce tedavi ihtiyacı netleştirilmelidir. Ardından beklenen kullanım süresi, cihaz özellikleri ve hizmet koşulları karşılaştırılabilir.
Kiralama değerlendirilirken:
1-Tam model ve gerekli modların bulunması.
2-Cihazın bakım ve kontrol durumu.
3-Hastalar arası yeniden kullanım işlemlerinin üretici talimatlarına uygunluğu.
4-Maske, hortum ve filtrelerin kapsamı.
5-Arıza halinde uygulanacak süreç.
6-Toplam bedel ve sözleşme koşulları.
Satın alma değerlendirilirken:
1-Uzun süreli tedavi planı.
2-Garanti ve servis koşulları.
3-Sarf malzemelerinin bulunabilirliği.
4-Veri takip özellikleri.
5-Reçeteyle teknik uyum.
Kiralık cihazlarda kişisel aksesuarların durumu ve yeniden kullanım kuralları ayrıca açıklığa kavuşturulmalıdır.
BiPAP cihazı fiyatı yalnızca markaya bağlı değildir. S modu sunan bir cihaz ile ST veya hacim hedefli destek sunan bir cihazın teknik kapsamı farklı olabilir.
Fiyat değerlendirmesinde şunlar birlikte incelenmelidir:
1-Tam model ve mod seçenekleri.
2-Alarm ve kayıt özellikleri.
3-Nemlendirici ve hortumun pakete dahil olup olmadığı.
4-Maske modeli.
5-Garanti, servis ve eğitim kapsamı.
6-Kiralama süresi veya satın alma koşulları.
Teklif karşılaştırırken aynı teknik özelliklerin ve aynı aksesuar kapsamının karşılaştırılması gerekir. Yalnızca “BiPAP cihazı” adı üzerinden fiyat kıyaslamak yanıltıcı olabilir.
BiPAP cihazı hakkında bilgi almak isteyen hastalar ve yakınları, hekim tarafından belirlenen cihaz özellikleriyle birlikte Medinorm Tıbbi Cihazlar ile iletişime geçebilir.
Görüşme sırasında reçete edilen modun, cihazın tam modelinin, maske ve aksesuar kapsamının açıklığa kavuşturulması; seçeneklerin doğru değerlendirilmesine yardımcı olur. Satış veya kiralama uygunluğu, güncel stok ve hizmet koşulları ayrıca öğrenilmelidir.
BiPAP cihazı seçiminde öncelik, hekim tarafından planlanan tedaviye teknik olarak uygun bir sistemin belirlenmesidir.
Nefes alma ve verme sırasında iki farklı basınç uygulayarak solunumu destekler. Kullanım amacı, hastanın tanısına ve seçilen moda göre değişir.
Günlük kullanımda aynı cihaz grubunu anlatmak için kullanılabilir. BPAP genel teknik ifadedir; BiPAP ayrıca Philips’in ticari adıdır.
Hayır. BiPAP basınçlı solunum desteği sağlar; oksijen konsantratörü oksijeni yoğunlaştırır. Gerektiğinde birlikte kullanılabilirler.
Hayır. ST modunda yedek solunum desteği bulunur. Otomatik iki seviyeli basınç düzenlemesi, tek başına bu desteğin bulunduğunu göstermez.
Hayır. AVAPS tidal hacim hedefiyle, iVAPS ise hedef alveoler ventilasyonla ilişkili farklı yaklaşımlardır. Birbirlerinin doğrudan karşılığı kabul edilmemelidir.
Hayır. Özellikle kronik karbondioksit yüksekliği ve solunum yetmezliği gibi bulgular değerlendirilerek karar verilir.
Hayır. Obstrüktif uyku apnesinin rutin tedavisinde çoğunlukla CPAP veya APAP değerlendirilir. BiPAP belirli ihtiyaçlarda seçilir.
Kullanım süresi kişiye özeldir. Gece kullanımı veya gündüz ek destek ihtiyacı hekim tarafından belirlenir.
Tedavi basınçları, mod ve yedek solunum sayısı gibi ayarlar hekim planına göre düzenlenmelidir.
BiPAP bir solunum destek tedavisidir. Altta yatan hastalığın diğer tedavilerinin ve düzenli takibin yerine geçmez.